ઉનાળાના તાપમાનમાં વધારો થતાં ગાય અને ભેંસના દૂધનું ઉત્પાદન ઘટી જાય છે. આ સમયે પશુઓને ગરમીથી બચાવવા અને તેમના આહારમાં યોગ્ય ફેરફાર કરવાથી દૂધનું પ્રમાણ જાળવી શકાય છે અને ઘટાડો ઓછો થાય છે. ખેડૂતો અને પશુપાલકો માટે આ સમયે પશુઓની કાળજી અને આહાર વ્યવસ્થાપન ખૂબ મહત્વનું છે.
ઉનાળામાં દૂધ ઘટવાના મુખ્ય કારણો :-
- ઉચ્ચ તાપમાન અને ભેજને કારણે પશુઓની ભૂખ ઘટે છે.
- પાણીની અછત અને ગરમીથી તણાવ વધે છે.
- ખોરાકમાં ઊર્જા અને પોષણની અછત.
- ખોરાકની ગુણવત્તા ઘટવી અને તાજા ચારાની અછત.
- પશુઓને ગરમીથી રાહત ન મળવી.
દૂધનું ઉત્પાદન જાળવવા માટે આહારમાં કરો આ ફેરફાર :-
- પાણીનું પ્રમાણ વધારો :- દરરોજ તાજું અને ઠંડું પાણી નિયમિત આપો. પાણીમાં ખાંડ કે ગોળ નાખીને એનર્જી આપી શકાય છે.
- લીલો ચારો વધારો :- નરમ અને તાજો લીલો ચારો વધુ આપો. આ ચારો પશુઓને ઠંડક આપે છે અને દૂધ વધારે છે.
- ખનિજ મિશ્રણ અને ખાસ ફીડ :- મિનરલ મિક્સ્ચર, બાયપાસ ફેટ, બાયપાસ પ્રોટીન અને એનર્જી આપતા ફીડ વધુ આપો. ઉનાળામાં ખાસ એનર્જી ફીડનો ઉપયોગ કરો.
- સવાર-સાંજે ખોરાક :- ગરમી હોય ત્યારે (સવારે અને સાંજે) વધુ ખોરાક આપો. બપોરે ઓછો ખોરાક આપો.
- છાંયડો અને પંખા :- યોગ્ય છાંયડો અને પંખાની વ્યવસ્થા કરો જેથી પશુઓને ગરમીથી રાહત મળે.
અન્ય ઉપાયો :-
- પશુઓને નિયમિત રીતે નવડાવો અને શરીરને ભીનું રાખો.
- દવાઓ અને વિટામિન સપ્લિમેન્ટ આપો જેથી તણાવ ઓછો થાય.
- પશુચિકિત્સકની સલાહ લઈને યોગ્ય ફીડ અને દવાઓ આપો.
નિષ્કર્ષ :-
ઉનાળામાં ગાય-ભેંસના દૂધમાં ઘટાડો થવો સ્વાભાવિક છે, પરંતુ આહારમાં યોગ્ય ફેરફાર, પાણીની વધુ વ્યવસ્થા અને ગરમીથી રાહત આપવાથી દૂધનું ઉત્પાદન જાળવી શકાય છે. આ ઉપાયો અપનાવીને ખેડૂતો અને પશુપાલકો ઉનાળામાં પણ સારું દૂધ મેળવી શકે છે.
