સીતાફળની પ્રાકૃતિક ખેતી આજકાલ ખેડૂતો માટે ખૂબ જ ફાયદાકારક બની રહી છે. ઓછી સિંચાઈ, ઓછો ખર્ચ અને સારી બજાર કિંમતને કારણે ખેડૂતોમાં સીતાફળની ખેતી પ્રત્યે રસ વધી રહ્યો છે. ખાસ કરીને પ્રાકૃતિક ખેતી પદ્ધતિ અપનાવવાથી જમીનની ઉર્વરતા જળવાઈ રહે છે અને આવકમાં વધારો થાય છે.
સીતાફળના ઔષધીય અને કૃષિ લાભ
સીતાફળ માત્ર સ્વાદિષ્ટ ફળ જ નથી પરંતુ ઔષધીય ગુણોથી પણ ભરપૂર છે. તેના પાનમાં અકોરીન અને એનોનીન જેવા તત્વો હોય છે, જેનાથી પ્રાકૃતિક કીટનાશક દવાઓ બનાવી શકાય છે. તેના બીજમાંથી તેલ અને સેન્દ્રીય ખાતર પણ બનાવવામાં આવે છે.
સીતાફળ માટે યોગ્ય જમીન અને વાતાવરણ
- સીતાફળ લગભગ દરેક પ્રકારની જમીનમાં ઉગી શકે છે.
- ઓછા પાણીમાં પણ સારી ઉપજ આપે છે.
- વરસાદી પાણીથી ઉગાડેલા સીતાફળનો સ્વાદ વધુ મીઠો બને છે.
- આંબા, આમલી અને આમળા વચ્ચે આંતરપાક તરીકે પણ વાવી શકાય છે.
બીજ તૈયાર કરવાની પદ્ધતિ
- પાકેલા સીતાફળમાંથી બીજ કાઢીને સુકવી રાખવા.
- બીજને ઓછામાં ઓછા 3 મહિના સુધી રાખ્યા પછી વાવેતર માટે ઉપયોગ કરવો.
- વાવણી પહેલા 48 થી 72 કલાક સુધી બીજામૃતમાં પલાળી રાખવા.
વાવેતર કરવાની રીત
- દોઢ ફૂટ ઊંડો અને પહોળો ખાડો તૈયાર કરવો.
- ખાડામાં છાણ ખાતર અને ઘન જીવામૃત ભેળવી ભરવું.
- ઉપરથી જીવામૃત છાંટીને સૂકા ઘાસનું આચ્છાદન કરવું.
- વરસાદ અથવા પાણીના છંટકાવ પછી અંકુરણ શરૂ થાય છે.
જીવામૃતનો ઉપયોગ
- 100 લિટર પાણીમાં 5 લિટર જીવામૃત ભેળવી મહિને બે વખત છોડ પર છંટકાવ કરવો.
- છોડની પાસે જમીનમાં પણ જીવામૃત નાખવું.
- આખા વર્ષ દરમિયાન નિયમિત જીવામૃતના ઉપયોગથી વૃદ્ધિ અને ઉત્પાદન વધે છે.
આંતરપાક અને નિંદામણ નિયંત્રણ
- સીતાફળથી બે ફૂટ દૂર ચોળાના બીજ વાવવાથી જમીનની ઉર્વરતા વધે છે.
- ખાલી જગ્યામાં શાકભાજી વાવવાથી આચ્છાદન મળે છે.
- શરૂઆતના ત્રણ મહિના સુધી નિયમિત નિંદામણ કાઢવું જરૂરી છે.
જીવાત અને રોગ નિયંત્રણ
સીતાફળના ઝાડમાં મીલીબગ, સફેદ માખી અને નેમેટોડ જેવી જીવાતો નુકસાન પહોંચાડે છે. તેના માટે:
- નિમાસ્ત્ર
- બ્રહ્માસ્ત્ર
- અગ્ન્યાસ્ત્ર
- ખાટી છાશ
- સુઠાસ્ત્ર
જવાં પ્રાકૃતિક ઉપાયોનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ.
ફળ તોડવાનો યોગ્ય સમય
જ્યારે ફળની છાલ પર તિરાડ દેખાવા લાગે, રંગ ઘેરા લીલાથી આછા લીલા થાય અને પીળાશ દેખાય ત્યારે ફળ ઉતારવા યોગ્ય ગણાય છે. સામાન્ય રીતે સપ્ટેમ્બરથી નવેમ્બર વચ્ચે પાક તૈયાર થાય છે.
પ્રાકૃતિક ખેતીના મુખ્ય ફાયદા
- ખેતી ખર્ચમાં ઘટાડો
- ઓછી સિંચાઈમાં વધુ ઉત્પાદન
- જમીનની ગુણવત્તામાં સુધારો
- રાસાયણિક ખાતર અને દવાઓથી મુક્ત ખેતી
- બજારમાં ગુણવત્તાસભર ફળને સારો ભાવ
- ખેડૂતોની આવકમાં વધારો
